كنار شهر واقع است . شهر ، ديوارى سنگى دارد كه تا بالاى كوهها كشيده شده است . حاكم‌نشين مالقه در سمت شرقى قرار دارد كه گرد آن ديوارى از سنگ در نهايت استحكام و استوارى است . در شهر مسجدى است كه فقيه و محدث ، معاوية بن صالح الحمصى ، كه در واقعه مروان بن محمد در شب بوصير حضور داشته و فرار كرده و به اندلس آمده آن را ساخته است . مسجد جامع شهر مالقه پنج صحن و پنج در دارد كه دو در آن به سمت درياست و در شرقى آن به باب القصبة ، در غربى به باب الوادى و در داخلى به باب الخوخة معروف است . در شهر و حومهء آن ، بناهاى بزرگ و گرمابه‌هاى نيكو و بازارهاى پر از كالا بسيار است . پيشينيان در كتابهايشان گفته‌اند كه شهر مالقه مشكلى ندارد و پراكندگى و هرج و مرج در آن نيست و از گرسنگى و قتل و خونريزى و اسارت در امان است . گفته‌اند : « اين كلمات بر روى سنگى به خط يونانى يافت شده است » . « 1 » اندلس و شهرهاى آن سرانجام با آخرين شهر ، يعنى غرناطه ، در 898 ق / 1492 م تسليم پادشاهان مسيحى شد و آنان در ششم ژانويه همين سال به كاخ الحمراء غرناطه وارد شدند و ابو عبد الله محمد بن على ( محمد يازدهم ) و مادرش ، عايشه ، از درب مخفى كاخ الحمراء خارج و متوارى شدند . « 2 » أستجه « 3 » ، شهرى است در نواحى جنوب . نام قديمى آن ، اثيخا « 4 » يا آستيگى « 5 » است و در منابع اسلامى با نام إستجه يا اسيجه آمده است . اين شهر ، امروز جزو ايالت سويل يا اشبيليه است . « 6 » گويند طارق بن زياد پس از پياده شدن به سواحل اندلس لشكر خود را به سوى شمال حركت داد . بقاياى لشكر گوت در استجه گرد آمده بودند ، به اين اميد كه لشكر فاتح را عقب برانند ؛ از اين‌رو بار ديگر ميان دو لشكر جنگى رخ داد و بار ديگر گوتها منهزم شدند و جنگاوران مسلمان يك يك دژها و شهرها را گشودند . « 7 » در 144 ق / 761 م در زمان عبد الرحمن داخل ، مردم شهر اشبيليه به كمك حيوة بن ملامس

--> ( 1 ) . روض المعطار ؛ ص 517 - 518 . ( 2 ) . اندلس يا حكومت مسلمين در اروپا ؛ ص 195 - 196 و تاريخ اسپانيا ؛ ص 194 . ( 3 ) . Esteja ( 4 ) . Etixa ( 5 ) . Astigi ( 6 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 1 ، ص 57 . ( 7 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 46 .